Podróże do krajów tropikalnych to marzenie wielu osób. Egzotyczna kuchnia, dzikie plaże, dżungle, safari – świat ma wiele do zaoferowania. Niestety, oprócz pięknych widoków i kulturowych doświadczeń, tropiki niosą też zwiększone ryzyko chorób, których nie spotykamy w Polsce. W artykule omawiamy najczęstsze choroby tropikalne, objawy, sposoby zapobiegania oraz sytuacje, kiedy trzeba jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Czym są choroby tropikalne?
To choroby występujące przede wszystkim w strefie międzyzwrotnikowej w krajach o wysokiej wilgotności i temperaturze, najczęściej w Ameryce Południowej, Afryce, Azji Południowo-Wschodniej i na wyspach Pacyfiku. Większość z nich przenoszą owady (np. komary, muchy tse-tse), zanieczyszczona woda, jedzenie lub kontakt z krwią czy płynami ustrojowymi.
Najczęstsze choroby tropikalne
Podróżując do krajów o gorącym i wilgotnym klimacie, możesz zetknąć się z chorobami, których nie ma w Polsce. Większość z nich przenoszona jest przez owady lub skażoną wodę i żywność. Poniżej znajdziesz zestawienie najczęstszych chorób tropikalnych, na które trzeba uważać:
Malaria
Gdzie występuje: Afryka Subsaharyjska, Azja Południowa, Ameryka Południowa (m.in. Amazonia), Papua-Nowa Gwinea.
Droga zakażenia: ukąszenie komara z rodzaju Anopheles.
Objawy: gorączka (często z dreszczami), bóle głowy, mięśni, osłabienie, poty, czasem nudności i wymioty.
Profilaktyka: leki przeciwmalaryczne (na receptę), moskitiery, repelenty z DEET, zakrywanie skóry.
Denga
Gdzie występuje: Azja Południowo-Wschodnia (Tajlandia, Indonezja, Filipiny), Karaiby, Ameryka Środkowa i Południowa, niektóre rejony Afryki.
Droga zakażenia: ukąszenie komara Aedes aegypti (aktywny w dzień).
Objawy: wysoka gorączka, silne bóle mięśni i stawów, wysypka, bóle oczu.
Profilaktyka: brak szczepionki dla turystów – ochrona przed ukąszeniami to jedyne zabezpieczenie.
Dur brzuszny
Gdzie występuje: Indie, Nepal, Bangladesz, części Afryki, Ameryki Środkowej i Południowej.
Droga zakażenia: spożycie skażonej wody lub jedzenia.
Objawy: długotrwała gorączka, ból brzucha, brak apetytu, osłabienie, wysypka.
Profilaktyka: szczepienie (najlepiej min. 2 tygodnie przed podróżą), higiena żywności i rąk.
WZW A (wirusowe zapalenie wątroby typu A)
Gdzie występuje: kraje o niskim standardzie sanitarnym – Afryka, Azja, Ameryka Łacińska, Bliski Wschód.
Droga zakażenia: droga pokarmowa, najczęściej przez wodę lub surowe produkty.
Objawy: osłabienie, gorączka, nudności, później zażółcenie skóry i oczu.
Profilaktyka: szczepienie ochronne, unikanie nieprzegotowanej wody i surowych owoców.
Chikungunya
Gdzie występuje: Indie, Sri Lanka, Indonezja, Filipiny, Ameryka Południowa (Brazylia, Kolumbia), Karaiby.
Droga zakażenia: ukąszenia komarów Aedes.
Objawy: silne bóle stawów, gorączka, wysypka, bóle głowy.
Profilaktyka: brak szczepionki – konieczne zabezpieczenie przed komarami.
Bilharcjoza (schistosomatoza)
Gdzie występuje: Afryka (głównie Egipt, Sudan, Tanzania), Azja Południowo-Wschodnia, Ameryka Południowa (Brazylia).
Droga zakażenia: kontakt z wodą słodką zawierającą larwy pasożyta (np. kąpiel w jeziorach, rzekach).
Objawy: wysypka, gorączka, bóle brzucha, krwiomocz, uszkodzenia narządów w dłuższej perspektywie.
Profilaktyka: unikanie kąpieli w niezabezpieczonych zbiornikach wodnych.
Wścieklizna
Gdzie występuje: Indie, Chiny, Filipiny, Indonezja, większość krajów Afryki, Ameryka Łacińska.
Droga zakażenia: ugryzienie przez zakażone zwierzę (często psy, nietoperze, małpy).
Objawy: gorączka, niepokój, ból w miejscu ugryzienia, zaburzenia neurologiczne.
Profilaktyka: szczepienie profilaktyczne przed podróżą, unikanie kontaktu ze zwierzętami, szybka pomoc medyczna po kontakcie.
Jak chronić się przed chorobami tropikalnymi?
Planując podróż do krajów o klimacie tropikalnym, przygotuj się solidnie jeszcze przed wyjazdem. Nie wszystkie choroby można całkowicie wyeliminować, ale wiele z nich da się skutecznie uniknąć, stosując kilka prostych zasad. Oto cztery najważniejsze kroki, które pozwolą zminimalizować ryzyko zachorowania:
- Skonsultuj się z lekarzem medycyny podróży
Najlepiej 6-8 tygodni przed wyjazdem. Lekarz dobierze szczepienia i leki odpowiednie do regionu i długości podróży. - Zaszczep się
Wiele z najczęstszych chorób tropikalnych można ograniczyć lub całkowicie wyeliminować dzięki szczepieniom (np. WZW A, dur brzuszny, żółta febra, wścieklizna). - Uważaj na wodę i jedzenie
Pij tylko wodę butelkowaną lub przegotowaną. Unikaj lodu, surowych warzyw i owoców obieranych ręcznie. Jedz tylko w miejscach z dobrą opinią. - Zabezpiecz się przed ukąszeniami
Używaj repelentów z DEET (min. 30%), śpij pod moskitierą, noś długie rękawy i nogawki, zwłaszcza o świcie i zmierzchu. - Miej apteczkę podróżną
Leki na biegunkę, przeciwmalaryczne, elektrolity, środki odkażające, opatrunki. Wszystko to może się przydać, zanim dotrzesz do lekarza.
Kiedy wrócić z wakacji i od razu iść do lekarza?
Nawet jeśli zachorujesz kilka dni po powrocie z tropików, to nie ignoruj objawów. Do lekarza zgłoś się, jeśli:
- masz gorączkę powyżej 38°C,
- wystąpiły wymioty, biegunka, wysypka lub bóle mięśni,
- ukąsił Cię owad lub dzikie zwierzę,
- kąpałeś/aś się w naturalnym zbiorniku wodnym,
- czujesz ogólne osłabienie i, że coś jest nie tak.
Koniecznie poinformuj lekarza, jaki kraj odwiedziłeś/aś, bo to niezbędne dla rozpoznania tropikalnych infekcji.
Co się dzieje z osobą, u której stwierdzono chorobę tropikalną?
Jeśli u osoby powracającej z krajów tropikalnych zostanie zdiagnozowana choroba tropikalna, trafia ona pod specjalistyczną opiekę lekarską, najczęściej do oddziału chorób zakaźnych. W zależności od rodzaju choroby (np. malaria, dur brzuszny, wirusowe zapalenie wątroby), wdrażane jest leczenie farmakologiczne, czasem również izolacja, jeśli istnieje ryzyko transmisji. Choroba może wymagać hospitalizacji, monitorowania parametrów życiowych i leczenia objawowego. Sanepid zostaje poinformowany, jeśli zakażenie podlega obowiązkowi zgłoszenia. W takich przypadkach kluczowe jest szybkie działanie, zarówno dla zdrowia pacjenta, jak i ograniczenia potencjalnego ryzyka dla innych.
Najczęstsze choroby tropikalne to zagrożenia, których można uniknąć dzięki przygotowaniu, profilaktyce i świadomości. Podróżowanie po egzotycznych krajach nie musi oznaczać ryzyka, pod warunkiem, że zadbasz o szczepienia, higienę, ochronę przed owadami i kontakt z lokalną przyrodą. Zdrowie intymne i ogólne w tropikach wymagają większej uwagi, ale dzięki odpowiednim krokom możesz wrócić z wyjazdu tylko z pięknymi wspomnieniami, a nie niechcianą pamiątką w postaci choroby.